Posts

ગુરુ સ્તોત્ર.

Image
ભારતીય સંસ્કૃતિમાં અનેક વિશેષતાઓ છે.જેમા એક છે અનન્ય ગુરુ શિષ્ય પરંપરા.જીવનના દરેક ક્ષેત્રમાં પથદર્શક જરૂરી છે. ગુરુ ચાણક્યે ચંદ્રગુપ્તન જેવો શિષ્ય આપ્યો.મહાભારતના યુદ્ધ વખતે નિરાશ થયેલા અર્જુનને ગીતા સંભળાવી અધર્મ અને અન્યાય સામે લડવા તૈયાર કર્યો.આજે પણ શ્રી કૃષ્ણ ભગવાનની શ્રીગીતા પથદર્શક છે. કૃષ્ણમ્ વંદે જગત ગુરુ. રામકૃષ્ણ પરમહંસના માર્ગદર્શનથી સ્વામી વિવેકાનંદ ભારત દેશનું નામ વિશ્વમાં ઉજવલ્લ કરી શક્યા. બાળકના જીવનની શરૂઆત માતા સમાન ગુરુથી થાય છે. ઇશ્વરે માનું સર્જન કર્યું છે એમ પથદર્શક તરીકે ગુરુનું સર્જન કર્યું છે.આજે સમય ઘણો બદલાઈ ગયો છે.પ્રાચીન ગુરુ શિષ્ય પરંપરા જોવા નથી મળતી. સંગીત અને નૃત્યના ક્ષેત્રમાં ગુરુ શિષ્ય પરંપરા આજે પણ જોવા મળે છે.રમત ગમત ક્ષેત્રમાં સારા કોચ ગુરુ સમાન હોય છે.ગુરૂ કાલે પથદર્શક હતા અને આજે પણ પથ દર્શક છે. આપણી સંસ્કૃતિમાં અનેક તહેવારો આવે છે જે આપણે શ્રદ્ધા પૂર્વક ઊજવીએ છીએ.આવો જ એક તહેવાર ગુરુના ઋણને અદા કરવાનો છે  ગુરુ પૂર્ણિમા પર્વ અષાઢ સુદ પૂનમ પર આવે છે. વેદ વ્યાસજીના જન્મ થયો હોવાથી વ્યાસ પૂર્ણિમા પણ કહેવાય છે.આ દિવસે ગુરુ પૂજા કરવામાં આવે છે. ...

ગણપતિ સંપ્રદાય

Image
 હિંદુ ધર્મમાં સંપ્રદાયો વેદોમાંથી સ્થાપિત થયા છે.વેદોમા ઇશ્વર, પરમેશ્વર, બ્રહ્મને સર્વોચ્ચ શક્તિ તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યા છે.દરેક સંપ્રદાય મૂળ સર્વોચ્ચ શક્તિનું જ વર્ણન કરે છે. સંપ્રદાય એટલે આધ્યાત્મિક માર્ગ.કોઇ એક વિચારધારાને અનુસરવાનો માર્ગ. ઉપાસ્ય દેવતા સર્વ શ્રેષ્ઠ છે એમ માનવું.વિશ્વની ઉત્પત્તિ, સ્થિતિ અને લયમાં ઉપાસ્ય દેવતા છે એમ શ્રદ્ધા પૂર્વક આસ્થા રાખી ઉપાસના કરવી. હિંદુ ધર્મમાં પાંચ મુખ્ય સંપ્રદાય છે.શૈવ શિવ ઉપાસક,વૈષ્ણવ વિષ્ણુ ઉપાસક,શાક્ત દેવી કે શક્તિ ઉપાસક,સૌર એટલે સૂર્ય ઉપાસક અને ગાણપત્ય એટલે ગણપતિ ઉપાસક.સૌર સંપ્રદાય સમય જતાં વિષ્ણુ પૂજા સાથે ભળી ગયો છે. દરેક સંપ્રદાયમાં ગણેશ પૂજન થાય છે.શૈવ સંપ્રદાયમાં ગણ તરીકે, વૈષ્ણવ સંપ્રદાયમાં વસુદેવ તરીકે,શાક્ત સંપ્રદાયમાં શક્તિ ગણપતિ અને લક્ષ્મી ગણપતિ એમ સ્ત્રી સ્વરૂપે ગણપતિની આરાધના કરવામાં આવે છે. સંપ્રદાય એટલે આધ્યાત્મિક માર્ગ.કોઇ એક વિચારધારાને અનુસરવાનો માર્ગ.હિંદુ ધર્મમાં પાંચ મુખ્ય સંપ્રદાય છે. શૈવ શિવ ઉપાસક,વૈષ્ણવ વિષ્ણુ ઉપાસક,શાક્ત દેવી કે શક્તિ ઉપાસક,સૌર એટલે સૂર્ય ઉપાસક અને ગાણપત્ય એટલે ગણપતિ ઉપાસક. પાર્વતીના પુત્ર શ્ર...

નવરાત્રિ અને માતાજીના વાહનનું મહત્વ

Image
                    વર્ષ દરમિયાન ચાર નવરાત્રી હોય છે.ચૈત્રી નવરાત્રિ અને આસો માસની નવરાત્રિ ધામધૂમથી ઉજવાય છે.ચૈત્ર માસમાં નવ દિવસ ના પર્વમાં નવમા દિવસે રામનવમી હોય છે અને આસો માસની નવરાત્રિમાં દસમે દિવસે દશેરા તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ બંને તહેવારો ભારતમાં ધામધુમથી ઉજવવામાં આવે છે.નવરાત્રિમાં નવ દિવસમાં આધશક્તિ દેવી દુર્ગાની પૂજા આરાધના થાય છે.  સમગ્ર દેશમાં આસ્થા અને શ્રદ્ધાનું વાતાવરણ જોવા મળે છે.માતાજીના વિવિધ શૃંગારના અને નવ રૂપોના દર્શનનો અવસર મળે છે. બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ ત્રિદેવના તેજથી માતા દુર્ગાનું પ્રાગટ્ય થયું.દુર્ગમ નામના દાનવનો સંહાર કરી સંસારની રક્ષા કરી જેથી માતા દુર્ગા તરીકે પૂજાય છે.શુક્લ પક્ષની અષ્ટમીએ દેવી દુર્ગાની ઉત્પત્તિ થઈ હતી એટલે નવરાત્રિમાં મહા અષ્ટમીનુ ખાસ મહત્વ છે. માહ માસમાં માહી નોરતા અને આષાઢ માસમાં આષાઢી નોરતા ગુપ્ત નવરાત્રિ કહેવાય છે.ગુપ્ત નવરાત્રિમાં તંત્ર મંત્રની સાધના થાય છે.આ નવ દિવસમાં દસ મહાવિદ્યાની સાધના કરવામા આવે છે.ચૈત્ર નવરાત્રિ અને આસો નવરાત્રિમાં માતાજીની આરાધના અને અનુષ્ઠાન સાંસારિક...

શિવરાત્રી અને મહાશિવરાત્રી

Image
ધાર્મિક તહેવારો સાથે ભારતની પ્રજાનો જીવંત સંબં છે.ભારતીયો ધાર્મિક તહેવારો આનંદ ઉલ્લાસ સાથે તો ઉજવે છે પણ વ્રત,તપ, આરાધના પણ શ્રદ્ધાથી કરે છે.ગણેશ ચતુર્થી હોય કે નવરાત્રિ, હોળી કે દિવાળી ભારતીય પ્રજા ઉમંગભેર તહેવારો ઉજવવામાં પાછી નથી પડતાં.ભારતીય પ્રજાની ભરપૂર શ્રદ્ધા તહેવારોના દિવસોમાં વાતાવરણમાં ઉત્સાહ ભરી દે છે.તહેવારો સંજીવની બુટ્ટી સમાન છે. ભારતમાં વર્ષ દરમિયાન ધાર્મિક તહેવારો ઉજવાતા હોય છે.મકર સંક્રાંતિ પછી મહાશિવરાત્રીનો તહેવાર ઉલ્લાસભેર ઉજવાય છે મહાશિવરાત્રીનો તહેવાર શિયાળાની ઋતુની સમાપ્તિ અને ઉનાળાની ઋતુનું આગમન દર્શાવે છે. શિવ એટલે પ્રકાશ આપનાર, જ્ઞાન આપનાર.શિવજી,ભોલેનાથ, ભોલે શંકર, મહાદેવ, પશુપતિનાથ, વિશ્વનાથ એમ અનેક નામોથી ભગવાન શિવજીની આરાધના થાય છે. વેદોમાં ભગવાનને નિરાકાર કહ્યા છે ને પુરાણોમાં ત્રિદેવ એટલે કે બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશનુ વર્ણન મળે છે.ભગવાન શિવને સંહારક અને નવનિર્માણ કરનાર માનવામાં આવે છે. ભગવાન શિવજીની ઉપાસના રોજ થાય છે.સોમવાર, સોમવતી અમાસ,શ્રાવણ માસ,માસિક શિવરાત્રિ અને મહાશિવરાત્રીના દિવસે વિધીવત  ઉપાસના થાય છે. માસિક શિવરાત્રિ અને મહાશિવરાત્રી કૃષ્ણ પ...

હનુમાનજીના ૧૨ નામનું મહત્વ

Image
                           ભગવાન શિવજીના રુદ્ર અવતાર હનુમાનજી કળીયુગમાં પ્રભાવશાળી અને ચિરંજીવી દેવ કહેવાય છે.ભગવાન શ્રીરામચંદ્ર ના આશીર્વાદથી ભક્તોના દુઃખ હર્તા શ્રીહનુમાનજી ઉચ્ચ ભક્તિ નું પ્રતિક છે.શ્રી હનુમાનજી સર્વોત્કૃષ્ટ તત્વમય છે કારણ કે દરેક ઇંદ્રિયો પર વિજય મેળવ્યો છે.આ ગુણોને કારણે શક્તિ અને બળ પ્રદાન કરનાર દેવ છે.શ્રીહનુમાનજીને અષ્ટ સિદ્ધિ નવ નિધિના આશિષ માતા સીતાએ આપ્યા છે.  સિદ્ધ નવ નિધિ શક્તિ માતા જ આપી શકે.અષ્ટ સિદ્ધિ નવ નિધિ કે દાતા. ભારતભરમાં દરેક સ્થળે શ્રીહનુમાનજીના મંદિર છે અને હનુમાન ચાલીસા શ્રદ્ધાથી કરવામાં આવે છે.મંગળવાર અને શનીવારે અનેક સ્થળોએ હનુમાન ચાલીસાના પાઠ સમુહમાં કરવામાં આવે છે.સાથે હનુમાન અષ્ટક સ્તોત્રનો અને બજરંગ બાણની સ્તુતિ થાય છે.શ્રીહનુમાનજીનુ મહાત્મ્ય ઘણું મોટું છે. શાસ્ત્રો અનુસાર કળીયુગમાં જીવંત દેવ હનુમાનજી મહાકાવ્ય રામાયણમાં રામ ભક્ત અને મહાભારતના યુધ્ધમાં અર્જુનનાં રથ પર બિરાજમાન દેખાય છે. શ્રીહનુમાનજીના ૧૨ નામ તેમના ગુણગાન અને કાર્યને વ્યક્ત કરે છે.સવારે ઉઠતાં જ આ નામો...

નવ ગ્રહ અને ભગવાન વિષ્ણુના નવ અવતાર

Image
  ઋષિ પરાશર ભારતીય ઋષિ પરંપરાના મહાન ઋષિ હતા.પોતાના તપોબળથી અનેક સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત કરી હતી.મહાભારતના રચયિતા વેદવ્યાસના પિતા ઋષિ પરાશરે અનેક ગ્રંથોની રચના કરી છે.મહત્વપૂર્ણ ગ્રંથોમાં બૃહત પરાશર હોરા શાસ્ત્ર છે જે આજે પણ જ્યોતિષ જગતમાં ઉપયોગી છે. ग्रहाधिनं जगत्सर्वं ग्रहाधिना: नरावरा: | कालज्ञानं ग्रहाधिनं ग्रहा: कर्मफ़लप्रदा: || ગ્રહોને આધીન જ આ આખો સંપૂર્ણ સંસાર છે. ગ્રહોને આધીન જ સર્વ શ્રેષ્ઠ મનુષ્યો હોય છે. કાળ નું જ્ઞાન તથા ફળ આપનાર ગ્રહો જ હોય છે._બ્રહસ્પતિ સંહિતા. જ્યોતિષ શાસ્ત્રના માર્ગદર્શન દ્રારા શ્રેષ્ઠ ફળ મેળવી શકાય છે.  બૃહત હોરા શાસ્ત્રમાં નવ ગ્રહોનું વર્ણન ભગવાન વિષ્ણુના નવ અવતાર સાથે કર્યું છે. સુર્ય. રામ અવતાર. ત્રેતાયુગમાં શ્રી રામચંદ્રજીએ એક આદર્શ રાજા તરકે રામ રાજ્ય ની સ્થાપના કરી હતી.રામાયણ ગ્રંથમાં મર્યાદા પુરુષોત્તમ રામ થયા.રાવણનો વધ કરનાર શ્રીરામનો અર્થ પ્રકાશ આપનાર છે.શ્રીરામની ભક્તિ અંતર મનમાં પ્રાણ સીંચે છે.માનસિક આને શારીરિક ઉર્જા પ્રાપ્ત કરવા સુર્યની આરાધના કરી શકાય છે. અગસ્ત્ય ઋષિએ આદિત્ય હ્રદય સ્તોત્ર શ્રીરામચંદ્રજીને રાવણ સાથેના યુધ્ધમાં વિજય મેળવવા ...

ગરવી ગુજરાતના રાસ ગરબા

Image
મનુષ્ય સમુહમાં જીવે છે અને સમુહમાં પોતાની લાગણીઓ અને આનંદ આસપાસમાં વ્યક્ત કરી શકે છે અને માણી શકે છે.આ આનંદને કળાઓ દ્વારા પણ વ્યક્ત કરી શકે છે. કળાઓના ઘણા પ્રકાર છે.જેમા નૃત્ય કળા સાથે ચહેરાના હાવભાવ અને મુદ્રાઓ દ્વારા અભિવ્યક્તી કરી શકાય છે.સામુહિક નૃત્ય પણ આમાંથી એક પ્રકાર છે.નૃત્ય કળા દ્વારા સામુહિક આનંદ અભિવ્યક્ત કરવો એટલે સામુહિક નૃત્ય.આ નૃત્ય ધાર્મિક અને સામાજિક પણ હોય શકે છે.  હ્રદયના આનંદને નૃત્ય વાચા આપે છે. લોક કથા,લોક ગીતો અને પૌરાણિક વાર્તાઓ હાવભાવ સાથે નૃત્ય દ્વારા અભિવ્યક્ત કરી શકાય છે. સ્ત્રીઓ ગોળાકારે ફરી,તાળી અને હાથના હિલ્લોળ સાથે,લય બદ્ધ અને તાલ બદ્ધ થાય તે ગુજરાતનું સાાાંસ્કૃતિક રાસ_ગરબાનુ નૃત્ય.આ સિવાયના પણ અન્ય લોક નૃત્ય હોય છે પણ અમુક પ્રદેશોમાં જાવા મળે. સૌરાષ્ટ્રના લોક નૃત્ય રાસ ગરબાનું આદિ સ્થાન મહાદેવના નટરાજ સ્વરૂપ સાથે જોડાયેલ છે. નાટ્ય શાસ્ત્રના પ્રણેતા ભરતમુનીના નાટ્ય શાસ્ત્રમાં ૨૪ મુદ્રાઓનુ  વર્ણન છે જે નૃત્ય અને રંગમંચ સાથે જોડાયેલ છે.તેમા મુખ્ય લાસ્ય અને તાંડવ છે.શિવજીએ તાંડવ નૃત્ય કર્યું અને સમાંતરમા પાર્વતીજીએ લાસ્ય નૃત્ય કર્યું.'લાસ્ય'નો અર...